ENERGIA HORNIKETA ETA SEGURTASUN ENERGETIKOA (IV)

4. APLIKATUTAKO POLITIKAK

Energia horniketa Estatuen eskuduntza esklusiboa da, beraz ohikoena da Estatu bakoitzak bere energia eredua aukeratzen duela ikustea. Lehen mailako gaia da energia horniketa, eta horregatik Estatuek materia honen inguruan erabakiak hartuko dituen nazioz gaindiko erakunde bat onartzea bere subiranotasunaren zati bat galtzea onartzea bezalakoa izan liteke. Ondorioz, nazioarte mailan aurkitu dezakegun bakarra Estatuen arteko akordio edo konpromiso zehatzak edota Agentzia ezberdinen proposamenak dira.

Europar Batasuneko Batzordeak plazaratutako Liburu Berdeak zenbait jarraibide ematen zituen energia horniketa ziurtatzearen inguruan, baina eskuduntza ezak gomendio izaera besterik ez dio ematen Liburuari. Hala dio testuak:
“La Comunidad puede intervenir ejerciendo sus competencias en varios campos, por ejemplo el mercado interior, la armonización, el medio ambiente y la fiscalidad. No obstante, la falta de consenso político a favor de una política energética comunitaria limita las posibilidades de intervención. Convendría estudiar si sería ventajoso ampliar las competencias comunitarias en materia de energía para que la UE pudiera dominar mejor su destino energético[1]”.

Dena den, Europako Batzordeak badu eskumena ingurugiroan, eta gai honen inguruan Europako Ingurugiro Agentziak egiten duen lanaren biatartez energiaren inguruko zenbait direktiba aplikatu ahal izan ditu (energiak isurtzen du EBren karbono dioxidoaren %80a), besteak beste 2006/67/CE (Estatu kideak gutxienez 90 eguneko bataz besteko kontsumo erreserbak edukitzera behartzen dira), 2001/77/CE (energia berriztagarrien bitartezko elektrizitate ekoizpenari buruzkoa), 2002/91/CE (eraikinen energia aurrezpenari buruzkoa) eta 2003/30 direktibak (bioerregaien erabilera sustatzen duena). Gogoratu beharra dago, aitzitik, erabaki hauen aplikazioak lurralde europarrean duela soilik balioa, beraz politika hauek ez direla globalak, erregionalak baizik.

KYOTOKO PROTOKOLOA ETA KOPENHAGEKO KONFERENTZIA.

Kyotoko protokoloak garrantzia du, zeharka bada ere, energia horniketan. Lehenik eta behin, garrantzia du ingurugiroaren mesedetan ia munduko Estatu guztiak ados jarri zirelako eta bereziki erabaki lotesleak hartu zituztelako. Munduko herri industrializatuenen helburua, bultzatutako protokolo honen bitartez, berotegi efektua eragiten duten gas ekoizpena 2012 urterako %5ean gutxitzea bazen ere, horrek eragina izan du energia iturri ezberdinak erabiltzerako orduan, iturri tradizionalek berriek baino kutsadura gehiago sortzen dutelako.
Protokoloa 2004ean sartu zen indarrean. 1997an Kyoton adostu zen, Nazio Batuen Aldaketa Klimatikorako Konbentzio Esparruaren barnean. Indarrean sartzeko, berotegi efektua sortzen duten gasen %55aren erantzule diren herriek sinatu behar zuten protokoloa, eta hori 2004an gertatu zen, Errusiaren sinadurarekin batera. AEBk sinatu egin zuen akordioa, baina ez zuen berretsi eta azkenean 2001ean Bushen legealdian zehar protokolotik erretiratzea erabaki zuen, interes nazionalak zirela medio.
Kyotoko protokoloak 2012an du bere amaiera, eta akordio honen helburuak eraldatzeko asmoz ospatuko da Kopenhagen, 2009ko abenduaren 7 eta 18a artean, Aldaketa Klimatikoari buruzko XV. Nazioarteko Konferentzia. Helburu nagusia akordio juridiko bat lortzea izango da gas emisioen inguruan, eta, nobedade gisa, AEBak bertan egongo direla iragarri zuen Obama presidenteak. Kopenhageko balizko akordio horretan gas kutsagarrien emisioa zenbat eta energia alternatiben eztabaidarekin gehiago lotu, orduan eta garrantzitsuagoa izango da protokolo berri hau etorkizuneko eredu energetiko berri baten sorreran.

[1] Europako Batzordea(2001): Libro Verde. Hacia una estrategia europea de seguridad del abastecimiento energético.p

ENERGIA HORNIKETA ETA SEGURTASUN ENERGETIKOA (III)

2. IRTENBIDEAK

Horniketa arazoei aurre egiteko garaian, irtenbideak bilatzeko bi ikuspuntu ditugu. Alde batetik, energia iturrien amaierari aurre egiteko irtenbideak; bestetik, beste Estatuekiko dependentzia murrizteko irtenbideak.

Lehenengo ikuspuntuan kokatzen da Nazioarteko Energia Agentzia. Bere helburuetan agertzen den bezala, Agentziak eraginkortasun energetikoa eta energia iturrien dibersifikazioa proposatzen du. Eraginkortasuna energia ekoizpenarekin lotuta dago: beharrezko energia baino ez litzateke ekoiztu behar eta horrek guztiak, nola ez, gizabanakoen energia kontsumo arrazionalagoa eskatzen du. Dibertsifikazioa da beste irtenbidea NEAren ustez; energia iturri ezberdinetan inbertituz gero, energia bakarrarekiko menpetasuna ezabatuko litzateke. Honekin lotuta, energia berriztagarrien edota atomikoaren abantaila nagusietako bat energia kontsumitzen den lekuan bertan ekoiztu daitekeela izango da (nahiz eta energia nuklearrarentzat beharrezkoa den uranioa ez dagoen edonon).


Dibertsifikazioaren argudio hau erabilgarria da baita Estatu hornitzaileekiko dependentzia gogorra ekidin nahi dutenentzat, kontzeptu hau herri esportatzaileen mapa zabaltzeko ere erabiltzen delako. Europar Batasunak, beharrezkoa duen gas guztia Errusiari erosi beharrean, Azerbaijani ere erosten badio, EB horniketa bermatzen ari da Estatu hornitzaileen dibertsifikazioaren bitartez. Europar Batzordearen Hornikuntza Energetikoaren Segurtasunaren inguruko Liburu Berdeak (2000) emandako irtenbideak Estatuekiko dependentzia gutxitzearen norabidean doaz, besteak beste gizabanakoek kontsumo ohituren aldaketa sakona bultzatuz, energia erreserbak haziz eta energia nuklearra bultzatuz.

ENERGIA ALTERNATIBAK. BERRIZTAGARRIAK ETA NUKLEARRA.

Azter ditzagun orain zein alternatiba energetiko eskaintzen zaizkigun, energia fosilen balizko amaierari aurre egiteko eta Estatuen independentzia energetikoa ziurtatzeko.

Bi energia mota agertzen dira eztabaida honetan: berriztagarriak eta nuklearra. Berriztagarriak energia berdeago gisa ageri dira, eta hauen artean eolikoa, fotovoltaikoa eta biomasa dira aipagarrienak. Izenak berak esaten duen bezala, energia amaiezinak dira, baliabide naturalak erabiltzen direlako, hala nola haizea, eguzki izpiak, itsaso uhinak… Esan bezala, energia mota garbiagoa dugu, beste batzuek baino CO2 gutxiago isurtzen duelako atmosferara. Argudio hau da sarritan erabiliena talde ekologisten artean. Aurreko guztiaz gain, errekurtso natural hauek planeta osoko edozein lekutan izateak energia kontsumo guneetatik gertu sortzea ahalbidetzen du, gune horietara iristeko bidean oso gutxi galduz. Beste alde batetik, berriztagarriek ere badituzte desabantailak. Lehenik eta behin, teknologia ez dago garatuegia, eta oraindik ere etorkizuneko energia gisa ulertzen da. Honen adierazle da segidako datua: 2005ean, berriztagarriek munduan ekoiztutako elektrizitatearen %18a sortu zuten, eta 2030erako %29ra igotzea espero da. Garatuegia ez egoteak bere prezioa garestitu egiten du momentuz. Beste kontrako argudio tekniko bat energia hauek bilketarako dituzten zailtasunak dira; bilketa oso urria bada, egoera klimatologikoaren gehiegizko menpetasuna agertzen da. Nazioarteko Energia Agentziaren txosten baten arabera, energia hauek behar – beharrezkoak izango dira etorkizunean energia horniketa bermatzeko - “a large basket of sustainable energy technologies will be needed to address the challenges of moving towards clean, reliable, secure and competitive energy supply”- eta hau aurrera eraman ahal izateko gomendioak ematen dizkie bere ustetan materia honetan koordinazio falta duten gobernuei:

“All governments are encouraged to note the following principles relating to policies supporting RET deployment:
• Realise the urgency of implementing effective support mechanisms in order to accelerate the exploitation of the major potential of renewable energy technologies to improve energy security and tackle climate change;
• Remove and overcome non-economic barriers as a first priority to improve policy and
market functioning[1]”.

Energia iturri berrien eztabaidan berriztagarrien kontrako poloan agertzen zaigun alternatiba energia nuklearra da. Bere defendatzaileek hiru argudio plazaratzen dituzte bereziki: behar bezain besteko energia kopurua sortzeko ahalmena du, baita kontsumitzen ez dena gordetzekoa ere; nahiz eta zentral nuklearren sorrera garestia izan (4.000 – 7.000 milioi euro erreaktore bakoitzeko), hauek sortutako energia oso merkea da; azkenik, planetarentzat hain kaltegarriak diren CO2 isurketak gutxiagotzen ditu iturri fosilekin alderatuz. Azkenik, esan beharra dago uranioa lortzea gasa edo petrolioa edo gasa lortzea baino errazagoa dela, bereziki herrialde gehiagotan aurkitu dezakegulako (beste behin dependentzia estatalak gaindituz). Antinuklearren ustez ordea, aukera honek istripu arriskuak ditu, planeta zein gizakientzat oso kaltegarrian izan daitezkeen istripu arriskuak, eta bestetik, zabor nuklearraren arazoa dago. Nahiz eta nuklearren aldekoek energia garbia dela esan, oraindik ez dakigu zein irtenbide eman diezaioken gizakiak zabor nuklearrak pilatzearen arazoari. Gaur egun, zentraletan bertan edota hilerri nuklear deiturikoetan gordetzen dira, zabor horri guztiari norbaitek irtenbide bat bilatu arte. 2009 hasierako gasaren krisiaz bereziki baliatu zen lobby nuklearra, aukera hau energia horniketaren segurtasunaren irtenbide onena gisa aurkeztuz.


[1] International Energy Agency (2008): Deploying Renewables. Principles for Effective Policies.

ENERGIA HORNIKETA ETA SEGURTASUN ENERGETIKOA (II)

1.2. HORNIKETA ARAZOAK: HERRI ESPORTATZAILEEKIKO MENPETASUNA.

Energia hornitzeko aurkitzen dugun beste arazoa baliabideen jabetzarena eta, ondorioz, esportazioarena dugu. Herrialde asko dira munduan nahikoa baliabide ez dituztenak barne horniketa bermatzeko, kanpotik ekarritako energia iturrien menpe geratuz. Herri esportatzaileen papera oso garrantzitsua bihurtzen da, bi norabidetan: botere posizio horrek eragin ekonomikoak ditu, prezioetan eragiteko bereziki. Erosleek prezio igoerak jasan behar izaten dituzte normalean, OPEP bezalako erakunde batek, Cartel izaera duen heinean, petrolio esportatzaileen interesak koordinatzen dituelako, euren arteko konpetentzia ezabatuz eta prezio unitarioak erabakiz (munduko petrolio ekoizpenaren %43 Petrolio Esportatzaile diren Herrien Erakundearen esku dago, beraz bere boterea nabarmena da. Botere honen adibide historiko garbia 1973ko petrolioaren krisian aurkitu dezakegu). Bestetik, energia iturrien jabeen garrantziak eragin geopolitikoak ere baditu, hornitzaile eta erosle diren herrien arteko harremanak baldintza ditzakeelako.

Europako Batzordeko Liburu Berdearen adibideekin jarraituz, segidan dugun grafikak Europar Batasunaren petrolio kontsumoa, ekoizpena eta inportazioak ageri zaizkigu. Ekoizpen eta kontsumoaren artean dagoen diferentzia hain handia izanik eta, ondorioz, hainbeste energia inportatu behar izanik eskari kopuru hori asetzeko, grafiko honek lehen aipatutako energia esportatzaileen garrantzia azpimarratu egiten du.



EUROPAKO 2009 HASIERAKO GASAREN KRISIA.

Errusiak eta Ukrainak 2009 hasieran izandako eztabaidak eta honek Europar Batasunari suposatutako kalte larriak aipamen bat merezi du, energia horniketa ezak ekar dezakeen kaos egoera eta energia inportatzaileek esportatzaileekiko duten dependentzia azaleratu zuelako. Krisi honetan, Errusiak Europara saltzen duen gasa moztu zuen, soilik Ukrainatik igarotzen diren hodien bidez, hauek Europara bideratzen den gasa lapurtzeaz salatuz. Errusiak Europara saldutako gasaren %80 Ukrainatik pasatzen da, beste %20a Moskuko politiketatik gertuago agertzen den Bielorrusiatik igarotzen den bitartean. Iritzi kontrajarriak ditugu krisi honetan: Carlos Taibo irakaslearen arabera, Ukraina kokapen geografiko horretaz baliatzen da Europara doan gasaren zati bat doan bereganatzeko; beste alde batetik, J. I. Torreblanca Kanpo Harremanetako Kontseilu Europarraren zuzendariak Europar Batasunaren boterea aldarrikatzen du, energia erosten duenak ere boterea baitu saltzailearengan

[1]. Batzuek, logikoa deritzote Errusiaren erabakia; beste batzuek ordea, Errusiak Soviet Batasuneko herri ohiekiko influentzia mantentzeko saiakera ikusten dute erabaki honetan. Interpretazioak interpretazio, krisiak heriotzak eta industria askoren blokeoa ekarri zuen, energia falta arazo larria dela argi utziz.

Politika komunitarioari begiratuz, eztabaida hau kaltegarria suerta dakioke Ukrainari Elkarteko kide izateko asmoei dagokionean, bere fidagarritasuna ezbaian jarri baita. Horniketak herrien arteko harremanak aldatzeko faktore garrantzitsua dela ikus daiteke azken egunetako albisteek zein norabide hartzen dutenaren arabera: EBk Turkiatik igaroko den hodi baten bidez gas horniketa babestuko du, Errusiarekiko menpetasuna saihestuz (Nabucco proiektu honek Azerbaiyanetik ekarriko luke gasa momentuz, etorkizunean Uzbekistan, Kazajistan edota Irak hornitzaile bihurtu daitezkeelarik

[2]), eta Ukrainaren eragina gutxituz. Honek ondorioak izan ditzake bai politika komunitarioan (etorkizuneko zabalkuntzak egiterako orduan) baita kanpo harremanetan ere (Errusiak bere botere kuota mantendu nahiko duelako, bereziki Europa ekialdeko herriekiko). Maiatzean bildu ziren europar eta errusiar ordezkariak gasaren eztabaidari amaiera emateko asmoz, baina ez zuten emaitzarik lortu[3].


Harreman geopolitikoez gain, aitortu beharra dago erabaki honek estatu hornitzaileen dibertsifikazioa dakarrela, horniketa bermatzeko irtenbide proposatuenetako bat, alegia.

[1] Informe Semanal: La Guerra del Gas. 17.01.2009. TVE.
[2] www.elpais.com. Turquía y la UE se alían para construir una vía alternativa al gas ruso.14.07.2009.
[3] El País. La UE y Rusia no alcanzan un pacto sobre el gas. 23.05.2009.

ENERGIA HORNIKETA ETA SEGURTASUN ENERGETIKOA (I)

1. HORNIKETA ARAZOAK

Energia behar – beharrezkoa dugu eguneroko bizitzan, honen horniketak berebiziko garrantzia bereganatuz. Horniketa hau emateko, ordea, bi arazo aurkitu ditzakegu: bata, etorkizunekoa, gaur egungo energia iturri diren zenbait baliabide naturalen amaiera. Bestea, etorkizunari itxaron gabe gerta daitekeena, baliabide horien jabe diren herriekiko sortzen den menpetasuna. Lehenengoa da nazioarteko kezka nagusia, etorkizunean gerta litekeen balizko energia – falta egoera bat saihestea delako herrien lehentasuna (helburu horretara bideratzen dira energia iturri berriak aurkitzeko ikerketak). Hala ere, nahiz eta energia falta oso kezkagarria izan, gaur egungo nazioarteko harremanak baldintzatzeko gai dena baliabideen jabetza duten eta ez dutenen artean sortzen den menpetasunaren arazoa da.

1.1. BALIABIDEEN AMAIERA

Bi kausa aipatu daitezke beste guztien gainetik etorkizunean eman daitekeen zenbait baliabideen agortzea azaltzeko. Alde batetik, energia fosilekiko dugun erabateko menpetasuna. Energia fosilak, ikatza edota petrolioa kasu, ez dira baliabide amaiezinak, haizea edo eguzkia izan daitezkeen bezala. Kezkagarria da energia iturri bat amaitzeko arriskua egotea, baina kezkagarriagoa da planeta osoa amaitzeko arriskuan dagoen iturri horietan oinarritzea, baliabide horren kontsumoa gero eta azkarragoa baita. Energiaren Nazioarteko Agentziak dioenaren arabera, 40 urterako petrolioa dugu oraingo kontsumo erritmoekin jarraituz gero[1]. Agentziak 2008ko egoera energetikoari buruz egiten duen ikerketa berean kritikatzen duenez, energia horniketaren munduan dugun laissez – faire politika mantenduz gero, ezinezkoa izango zaigu erregai fosilekiko menpetasun hori garaitzea:

“La persistencia del Laissez – Faire nos augura un futuro dependiente de las energías fósiles. En nuestro Escenario de Referencia, la demanda mundial de energía primaria crece a una media del 1,6% anual en 2006 – 2030, pasando de 11.730 millones de toneladas equivalentes de petróleo a algo más de 17.010 millones, esto es, un aumento del 45%”[2].

Beste alde batetik, kontsumo erritmo jasangaitzak daramatzaten gizarteak ditugu baliabideen balizko amaiera baten bigarren kausa nagusia. Aurreko aipamenean agertzen den datu berberak dioen bezala, energia eskariak 1,6% gora egiten du urtero – urtero, baliabideak gero eta azkarrago xahutuz. Europako Batzordeak 2001 urtean kaleratutako Liburu Berdean agertzen den kontsumo energetikoaren inguruko grafiko adierazgarri batean ikus dezakegun bezalaxe, etxebizitzan, industrian zein garraioan egiten den kontsumoa gora doa urtero, baino hiru sektoreen artean ere gehien hazten dena etxeko kontsumoa da.

Argitalpen honen arabera, Industria baliabide energetikoak sakabanatzen saiatu den bitartean, bizimodu mailaren hobetzeak eta erosotasunak biztanle bakoitzeko egiten den kontsumoa handitzea ahalbidetu du. Ez da soilik gehien hazten ari dena; etxebizitza, kontsumo iturri nagusia ere bada. Garraioen kontsumoa da, Europako Batzordearen ikerketaren arabera, zalantza gehien sortzen dituen arloa. Garraioaren merkatuaren %98 petrolioaren menpe dago (petrolioaren eskari osoaren %67a suposatzen duelarik), eta eskariak gora egiten du urtero. Kontuan hartzekoa da segidako esaldia:

“Los esfuerzos emprendidos por la industria automovilística en virtud del acuerdo celebrado con la Comisión para reducir las emisiones de CO2 de los turismos contribuirán de forma importante a la atenuación de estas tendencias, pero estos progresos serán insuficientes para reducir y estabilizar la demanda energética del transporte”.[3]

Beraz, nahiz eta teknologikoki aurrerapenak lortu garraioen kontsumoa murrizterakoan, eskariaren gorakada indartsuagoa da teknologiaren ekarpena baino. Kontuan hartu behar da, betiere, datu hauek guztiak Europar Batasunari lotuak daudela. Arazoaren kausara bueltatuz, garrantzia handia eman beharko genioke gizarteen erritmo jasangaitzari, gizabanakoen esku baitago etxebizitzako eta garraioetako kontsumoa, eskaria gero eta gehiago igotzen diren sektoreak, alegia.

Eztabaida: Herrialde emergenteek energia kontsumoari egindako ekarpena.

Askoren ustez, Txina edo India bezalako herrialdeek eta, ondorioz, guztira 2.400 milioi biztanlek lortutako garapen mailak du energiaren gehiegizko kontsumoaren ardura, bere eragina ekologikoki oso kaltegarritzat joz. Nahiz eta herri hauen hazkunde ekonomikoa eta ondorioz kontsumo energetikoa errealitate bat izan (“Chinese people's voracious appetite for cars are increasing the country's demand for oil and natural gas, industrial and construction materials, foreign capital and technology. Twenty years ago, China was East Asia's largest oil exporter. Now it is the world's second-largest importer[4]”).

Eztabaida etikoa sortzen da Estatu hauen inguruan; kaltegarria da hainbeste pertsonen kontsumoaren eragina ingurumenarengan, baina, beste alde batetik, nola ukatu Txina edo Indiari mendebaldeko herrialdeen bizimodu mailaz gozatzea? Zer da lehenago, garapen ekonomikoa ala ingurumenaren zaintza?
Dena den, Txinaren ardura erlatibizatzen duenik ere bada:

“En plena revolución industrial, [China] ha desbancado a EE.UU. como principal productor mundial de dióxido de carbono. Pero esas cifras son engañosas, no sólo porque mucho de ese dióxido se emitió en la fabricación de productos para Occidente, sino porque tiene un número de habitantes cuatro veces superior al de EE.UU. Las autoridades chinas han comenzado a poner en marcha esfuerzos para reducir las emisiones(…), y apenas existe un solo coche en EE.UU. que pueda igualar los estándares mucho más estrictos de China en cuanto al consumo de combustible[5]”.

[1] International Energy Agency(2008): World Energy Outlook, 9. or.
[2] International Energy Agency(2008): World Energy Outlook, 4.or.
[3] Europako Batzordea(2001): Libro Verde. Hacia una estrategia europea de seguridad del abastecimiento energético. 15 – 16. or.
[4] Zweig, David eta Jianhai, Bi (2005eko iraila / urria): China’s global hunt for energy. Foreign Affairs.
[5] McKibben, Bill (2009ko otsaila / martxoa): Cambio Climático. Foreign Policy.